بحران آلودگی خوزستان از سوءمدیریت و بی‌توجهی مدیران ریشه می‌گیرد نه از کمبود بودجه

به گزارش گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، مهدی بزمه، دبیر شورای تبیین مواضع بسیج دانشجویی استان خوزستان و مسئول بسیج دانشجویی دانشگاه شهید چمران اهواز در گفت‌وگویی تفصیلی با خبرنگار دانشجو با تشریح ابعاد مختلف بحران آلودگی هوا در خوزستان، ضمن اشاره به بی‌توجهی مسئولان و نقش عوامل فراملی در تشدید این بحران، تأکید کرد که آلودگی هوا در خوزستان دیگر یک موضوع مقطعی نیست، بلکه به مسئله‌ای مزمن و چندوجهی تبدیل شده است.

بزمه گفت: آلودگی برای مردم اهواز و خوزستان موضوع تازه‌ای نیست و سال‌هاست که در بازه‌های زمانی مختلف با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

به گفته وی، در فصول سرد سال، با کاهش دمای هوا، آلودگی‌ها بیشتر خود را نشان می‌دهند و نبود بارندگی مؤثر نیز این وضعیت را تشدید کرده است. استان خوزستان هر ساله در مقاطع مختلف با بحران آلودگی روبه‌رو است، اما در سال‌های اخیر شدت این آلودگی به‌ویژه در فصل زمستان بیشتر شده و کاهش نزولات جوی شرایط اقلیمی را ناپایدار کرده است.

آتش‌سوزی‌های مکرر هورالعظیم و حرکت دود به سمت اهواز

دبیر شورای تبیین مواضع بسیج دانشجویی استان خوزستان افزود: یکی از بزرگ‌ترین معضلات زیست‌محیطی امروز خوزستان، آتش‌سوزی‌های مکرر در بخش عراقی هورالعظیم است. این آتش‌سوزی‌ها معمولاً از منطقه ام‌النعاج در نزدیکی هویزه آغاز می‌شوند و دود غلیظ ناشی از آن در سه نوبت زمانی مختلف، مسیر متفاوتی را طی می‌کند.

وی توضیح داد: صبح‌ها دود به سمت خرمشهر و آبادان، ظهرها به سمت شمال استان و شهرهای دزفول و اندیمشک و در شب که هوا خنک‌تر می‌شود، به سمت اهواز کشیده می‌شود.

به گفته وی، میزان دود به اندازه‌ای است که دید افقی در شهر کاهش می‌یابد و پل‌های شاخص اهواز از جمله پل شهید دقایقی، در مه دود ناپدید می‌شوند. بزمه تأکید کرد دود حاصل از این آتش‌سوزی‌ها حاوی گاز متان است و این گاز موجب افزایش مشکلات تنفسی در میان مردم شده است.

بی‌عملی عراق و ضرورت ورود دیپلماسی

بزمه در ادامه با انتقاد از عملکرد کشور عراق گفت: در سمت عراقی تالاب نه کنترل و مدیریتی وجود دارد و نه برنامه‌ای برای مهار آتش. کشور عراق تاکنون تنها اجازه ورود آب‌پاش ها را داده و هیچ اقدام عملی در اطفای حریق نکرده است. وی افزود این شرایط نشان می‌دهد که موضوع هورالعظیم فقط یک مسئله زیست‌محیطی نیست، بلکه باید در سطح ملی و بین‌المللی بررسی شود. اگر نگاه ملی و منطقه‌ای به این مسئله وجود نداشته باشد، تالاب به تهدیدی جدی برای سلامت و معیشت مردم خوزستان تبدیل خواهد شد.

وی گفت در حال حاضر تنها راهکار مؤثر، ورود مستقیم دولت در سطح دیپلماسی فعال منطقه‌ای است تا کشور عراق را به همکاری در رهاسازی آب از رودخانه‌های مرزی ملزم کند.

نفت، سدسازی و کرخه؛ سه ضلع خشکی تالاب

مسئول بسیج دانشجویی دانشگاه شهید چمران اهواز در توضیح عوامل اصلی خشکی تالاب افزود: چند عامل در این بحران نقش مستقیم دارد؛ نخست حفاری‌های نفتی شرکت مناطق نفت‌خیز جنوب که با هدف استخراج منابع نفتی، بخش‌هایی از تالاب را خشک کرده است. دوم، سدسازی‌های ترکیه و عراق که باعث شده جریان آب ورودی به تالاب قطع شود. و سوم، کاهش رهاسازی آب از سد کرخه در داخل کشور که عملاً توازن اکولوژیک تالاب را بر هم زده است.

وی گفت: این خشکی باعث آزاد شدن گاز متان و بروز آتش‌سوزی‌های پیاپی شده است. این گازها نه‌تنها کیفیت هوا را پایین آورده‌اند بلکه به تشدید بیماری‌های تنفسی و افزایش ذرات آلاینده در خوزستان دامن زده‌اند.

طرح‌های پیشنهادی؛ از پساب نیشکر تا پهپادهای آب‌پاش

بزمه در ادامه بیان کرد: برای مهار این وضعیت، طرح‌هایی از سوی سپاه و مراکز علمی ارائه شده است. از جمله استفاده از پهپادهای آب‌پاش برای اطفای حریق و همچنین انتقال پساب نیشکر از شمال شادگان و مرز خرمشهر به سمت بخش خشک تالاب. با این حال، این طرح‌ها تا امروز به‌صورت جدی اجرا نشده‌اند.

وی افزود: شرکت‌های دانش‌بنیان خوزستان در تلاش‌اند موادی تولید کنند که در مناطق خشک‌شده پاشیده شود تا مانع گسترش آتش شود، اما این ایده‌ها هنوز در مرحله آزمایش هستند و حمایت مالی کافی ندارند.

فلرهای نفتی؛ منبع قدیمی آلودگی در اطراف اهواز

دبیر شورای تبیین مواضع بسیج دانشجویی خوزستان در بخش دیگری از گفت‌وگو با اشاره به فلرهای نفتی گفت: علی‌رغم مصوبات ممنوعیت حفاری در محدوده اهواز، دکل‌های حفاری همچنان فعال‌اند و فلرها در کنار آن‌ها می‌سوزند.

وی گفت: در شب‌ها دود فلرها بسیار غلیظ‌تر است و این پدیده طبیعی نیست. عامل انسانی در تشدید آن نقش دارد.

بزمه یادآور شد در سفر رئیس‌جمهور به خوزستان وعده داده شد تا دو ماه آینده تمام فلرهای اطراف اهواز جمع‌آوری شوند، اما این وعده هیچ‌گاه محقق نشد. نه تنها تعداد فلرها کاهش نیافته بلکه شعله برخی از آن‌ها افزایش یافته است.

فاصله آمار تا واقعیت میدانی

بزمه تأکید کرد: آمارهای رسمی درباره جمع‌آوری فلرها با واقعیت‌های میدانی تفاوت دارد. در اطراف کلان‌شهر اهواز، فلرهای نفتی هنوز فعال‌اند و دود حاصل از آن‌ها در زندگی روزمره مردم اثر گذاشته است. او افزود متأسفانه به جای حل مسئله، مسئولان به آمارسازی و وعده‌های تکراری بسنده کرده‌اند.

وی با انتقاد از رویکرد برخی مدیران استانی گفت: خوزستان از نظر منابع مالی، طبیعی و انسانی هیچ کمبودی ندارد. ما نفت، گاز، زمین حاصلخیز، آب و نیروی متخصص داریم، اما بحران اصلی استان در سوءمدیریت ریشه دارد. بسیاری از مدیران به جای حل مشکلات مردم، به فکر ارتقای جایگاه شخصی خود هستند و ناچارند برای حفظ موقعیت، امتیازات سیاسی بدهند.

وی افزود تصمیمات در استان بیشتر واکنشی و کوتاه‌مدت است و تا بحران به مرحله خطر نرسد، اقدامی صورت نمی‌گیرد. بزمه تأکید کرد باید نگاه برنامه‌محور و ملی در تصمیم‌گیری‌ها حاکم شود تا از تکرار بحران جلوگیری شود.

برداشت سیاه نیشکر و سوزاندن بقایای کشاورزی

بزمه درباره نقش شرکت نیشکر در آلودگی هوای خوزستان گفت برداشت سیاه نیشکر به معنای همان فرآیند سوزاندن برگ‌ها و بقایای اطراف ساقه پیش از برداشت است؛ شعله‌هایی که دود غلیظ و ذرات سوخته در هوا پخش می‌کنند و به یکی از عوامل مهم آلودگی استان تبدیل شده‌اند.

وی افزود هرچند در روزهای اخیر این نوع برداشت کمتر دیده شده، اما همچنان بخشی از عملیات برداشت نیشکر به‌صورت سیاه انجام می‌شود.

مسئول بسیج دانشجویی دانشگاه شهید چمران اهواز در ادامه افزود: مسئولان شرکت نیشکر اعلام کرده‌اند بر اساس پروتکل‌های جهانی تا زمانی که بارش باران صورت نگیرد، امکان انجام برداشت سیاه وجود ندارد. آن‌ها مدعی هستند در سال گذشته ۴۵ درصد برداشت‌ها سبز بوده و امسال با خرید تجهیزات جدید، این رقم به ۷۰ درصد خواهد رسید؛ با این حال، حدود ۳۰ درصد از برداشت‌ها همچنان سیاه انجام می‌شود که به ادعای مسئولان نیشکر آن هم در برداشت آخر که به تازگی آغاز شده به دلیل عدم بارندگی اتفاق نیوفتاده و تا بارش باران در آن منطقه به تعویق افتاده است.

وی با اشاره به سایر منابع آلاینده در بخش کشاورزی گفت: یکی از معضلات اساسی فعلی در خوزستان، آتش‌زدن بقایای برنج برای آماده‌سازی زمین جهت کشت گندم و جو است. این آتش‌سوزی‌ها نیز سهم زیادی در آلودگی هوا دارند، اما کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند.

بزمه تأکید کرد: کشاورزان چاره‌ای جز این اقدام ندارند، زیرا ابزار یا مواد جایگزین برای از بین بردن ساقه‌ها در اختیارشان نیست. این مسئله به عملکرد ضعیف جهاد کشاورزی و سازمان محیط زیست برمی‌گردد که باید با تأمین مواد شیمیایی یا تجهیزات مکانیزه از تداوم این روش سنتی جلوگیری کنند.

وی با انتقاد از ضعف نظارت دستگاه‌های مرتبط گفت: این وظیفه جهاد کشاورزی و سازمان محیط زیست است که با ارائه تسهیلات و مواد جایگزین مانع از سوزاندن مزارع شوند. اگر دولت ابزار صنعتی و مواد تجزیه‌کننده گیاهی در اختیار کشاورزان قرار دهد، این نوع آلودگی به‌راحتی قابل کنترل است.

بزمه در ادامه با اشاره به صنایع آلاینده استان گفت: کارخانه‌های فولاد خوزستان، سیمان و کربن اهواز سهم بالایی در انتشار آلودگی دارند. او افزود هرچند فعالیت کارخانه سیمان اهواز کمتر شده، اما در شهرستان‌هایی مثل رامهرمز دود کارخانه‌ها به‌وضوح دیده می‌شود. فولاد خوزستان و واحدهای کنسانتره نیز همچنان از منابع اصلی آلودگی‌اند.

وی افزود در اولویت‌بندی عوامل آلاینده، در حال حاضر سوزاندن مزارع کشاورزی و نیشکر در رتبه اول، فلرهای نفتی در رتبه دوم و صنایع بزرگ در رتبه سوم قرار دارند.

رانت مدیریتی و بی‌توجهی به هشدارهای مردمی

دبیر شورای تبیین مواضع بسیج دانشجویی استان خوزستان در بخش پایانی گفت‌وگو اظهار کرد: متأسفانه برخی مدیران به جای پاسخگویی به مردم، مشکلات را پنهان می‌کنند.

وی افزود: شرکت نفت سودآور است اما نباید سلامت مردم قربانی درآمدهای نفتی شود. این رویکرد نتیجه نفع‌طلبی‌های شخصی و روابط غیرشفاف است و باعث بی‌اعتمادی عمومی و بی‌توجهی به هشدارهای نخبگان و دانشجویان شده است.

بزمه در پایان با اشاره به حادثه خودسوزی اخیر یک جوان اهوازی گفت چرا باید به نقطه‌ای برسیم که جوان اهوازی برای شنیده شدن صدایش چنین کاری انجام دهد؟ جریان دانشجویی بارها از استاندار و مسئولان برای حضور در دانشگاه و گفت‌وگو دعوت کرده، اما پاسخی دریافت نکرده است.

وی تأکید کرد: در بهره‌برداری از منابع خوزستان نگاه ویژه وجود دارد، اما در حل مشکلات و بحران‌های زیست‌محیطی هیچ نگاه ویژه‌ای دیده نمی‌شود.